24 oktober 2025

Knokke Off of Knock-off?

Auteur Piet Baete daagde recent de makers van de populaire reeks Knokke Off voor de ondernemingsrechtbank in Gent. Volgens Baete vertoont de serie opvallende gelijkenissen met zijn roman Verzwijg mij niet (2011) en zouden de scenaristen de mosterd hebben gehaald bij zijn werk.

De auteur wijst op parallellen tussen beide verhalen: een moreel verwarde fils-à-papa die een moord pleegt, zijn rijke familie die de feiten toedekt en vrienden van het slachtoffer die op onderzoek uittrekken. Eén van hen, die zelf van bescheiden komaf is, infiltreert in de wereld van de beau monde en brengt de zomer met hen door. Voeg daar het decor van Knokke Le Zoute aan toe en het plaatje begint volgens Baete te veel op elkaar te gelijken om toeval te zijn…

Maar is dat alles wel voldoende om te kunnen spreken van een auteursrechtelijke inbreuk? Waar ligt de grens tussen inspiratie en plagiaat? In deze bijdrage bespreken we een aantal basisprincipes uit het auteursrecht die de rechtbank zal moeten toepassen op deze zaak.

Wat is auteursrechtelijke bescherming? 

Het auteursrecht biedt bescherming aan makers (“auteurs”) van “originele” en “concreet uitgewerkte” creaties.

De bescherming ontstaat automatisch door de loutere creatie van het werk: door het schilderij te schilderen, de figuur te tekenen, het boek te schrijven, etc. De auteur hoeft het werk nergens te deponeren of te registreren opdat auteursrechten zouden ontstaan.

Het auteursrecht geeft de maker het recht om te beslissen over de exploitatie van zijn werk (de vermogensrechten, zoals het kopiëren en verspreiden ervan) en beschermt de band tussen de auteur en het werk (de morele rechten, zoals het recht op naamsvermelding en het recht om zich te verzetten tegen verminking).

Wanneer is een werk “origineel”?

Het auteursrecht is gereserveerd voor werken die “origineel” of “oorspronkelijk” zijn.

Originaliteit of oorspronkelijkheid betekent niet per se dat het werk volkomen uniek moet zijn. Ook de artistieke of esthetische waarde van een werk speelt geen rol.

Wel betekent originaliteit of oorspronkelijkheid dat het werk “bestanddelen moet bevatten die de uitdrukking vormen van de eigen intellectuele schepping van de auteur”. Er moet met andere woorden een “band” bestaan tussen het werk en de auteur. Daarenboven moet uit het werk ook de “persoonlijke stempel” van de auteur naar voor komen… Dat is een hele (abstracte) mond vol.

In de praktijk komt het er min of meer op neer dat uit het werk zelf, hoe het zich “presenteert”, moet blijken welke “vrije en creatieve keuzes” de auteur heeft gemaakt om het werk die specifieke vorm te geven: hoe heeft de schrijver het verhaal opgebouwd, welke woordkeuzes heeft hij gemaakt, vanuit welk perspectief is het verhaal geschreven (ik-vorm of alwetende verteller bvb.), etc.   

Een werk hoeft daarenboven niet volledig “nieuw” te zijn om auteursrechtelijke bescherming te genieten. Op basis van een bestaand idee (bvb. “een kind van rijke ouders pleegt een moord”) kan een auteur een eigen, originele uitwerking creëren. 

Tot slot kan ook een originele combinatie van op zichzelf banale (en niet auteursrechtelijk beschermde) elementen, auteursrechtelijke bescherming genieten (wanneer – in lijn met bovenstaande – die combinatie zelf het resultaat is van “vrije en creatieve” keuzes, gemaakt door de auteur).

Wat is een “concreet uitgewerkte creatie" en wat niet? 

Daarnaast dient een creatie, om auteursrechtelijke bescherming te verkrijgen, het niveau van het abstracte te overschrijden. Loutere ideeën, theorieën of concepten worden niet beschermd. Het idee moet zijn uitgedrukt in een concrete vorm.

Zo mag iedereen “een verhaal over rijke jongelui in Knokke” schrijven. Enkel de concrete uitwerking van dat idee is vatbaar voor bescherming: hoe zijn de dialogen opgebouwd, welke personages zijn er gecreëerd, hoe is het plot opgebouwd, etc.  

Ook historische gebeurtenissen kunnen door niemand worden toegeëigend ter inspiratie van een verhaal. Maar de concrete manier waarop de weergave van de historische gebeurtenissen is uitgewerkt, kan wél auteursrechtelijke bescherming doen ontstaan (op voorwaarde dat er voldaan is aan de originaliteitsvereiste zoals reeds toegelicht).

Wanneer is er sprake van plagiaat?

Plagiaat wijst op de inbreuk op iemands auteursrecht waarbij een derde een auteursrechtelijk beschermd werk zonder toestemming kopieert.

Voor de inbreuk is niet vereist dat alles letterlijk wordt gekopieerd; ook “parafraseren” of overnemen van een deel van het beschermde werk, kan al een inbreuk opleveren. Het moet echter wel gaan om een origineel element van het werk dat wordt overgenomen.

Als de eigen uitwerking voldoende origineel is en slechts wordt voortgebouwd op algemene ideeën, stijlen of technieken die in een ander werk zijn gebruikt, kwalificeert dit niet als een inbreuk. Iemands idee overnemen of als inspiratie gebruiken en daar een eigen originele uitwerking van maken, is dus in beginsel toegelaten.

Toegepast op Knokke Off 

Veel van de gelijkenissen die Baete, althans volgens de verschenen persartikels, aanhaalt – een moord binnen de high society, een verdoezeling door de familie, een onderzoek door vrienden van het slachtoffer, een zwoele zomer aan zee, etc. – klinken op zichzelf niet onbekend in de oren.  Het zijn stuk voor stuk ideeën, thema’s en clichés die ook al in andere verhalen zijn gebruikt. Het zijn kortom algemene “verhaalelementen” die op zichzelf niet beschermd zijn onder het auteursrecht.

Om zijn gelijk te halen, zal Baete vooreerst dienen aan te tonen dat de concrete uitwerking van die thema’s in zijn boek – de uitwerking van de personages, de opbouw van de dialogen, de karakterontwikkeling die de personages doormaken, de opbouw van het verhaal, etc. – origineel zijn:  welke “vrije en creatieve keuzes” heeft hij gemaakt die tot die specifieke uitwerking, onderdeel van zijn boek, hebben geleid en die aldus auteursrechtelijke bescherming genieten. Die “originaliteit” kan zoals gezegd ook vervat zitten in de originele combinatie van op zichzelf al dan niet banale elementen.

Eens die originele elementen zijn “geïdentificeerd”, zal vervolgens kunnen worden nagegaan in welke mate de makers van de reeks die originele onderdelen hebben gereproduceerd. Of er met andere woorden voldoende, concrete grond is om te besluiten tot een auteursrechtelijke inbreuk, dan wel of er slechts sprake is van een loutere overname van abstracte ideeën.

---------------------------

Bepalen of uw creatie auteursrechtelijke bescherming geniet en of u in dat geval ook actie kan ondernemen tegen namaak, is niet steeds evident. Bij grIP beschikken we over de nodige expertise om u daarin bij te staan. Neem contact met ons op om te analyseren wat (de omvang van) de auteursrechtelijke bescherming is die uw werk geniet en in welke mate u de namaak op basis van het auteursrecht, maar misschien ook op basis van andere rechten, een halt kan toeroepen.